دارد « 1 » . . . » در اين بخش كه فرصت آن را از سال 1311 نگاشته است و بعضى وقايع سال 1313 را نيز در برمىگيرد ، از شيراز ، سابقهء تاريخى و آثار و ابنيهء آن ، حومه‌هاى شيراز ، علما و فقها و ادبا و فضلا و اطبا و صاحبان مشاغل اين شهر گفتگو مىشود و ادارات و خوشنويسان و نقاشان و اهل صنايع شيراز معرفى مىگردند و در خاتمهء كتاب ، ترجمه‌يى از تاريخ گوبينو مىآيد ، در ذكر سلاطين و حكام شيراز از قديمترين زمان بعد از اسلام . اين بخش آخر از كتاب نيز در اواخر ذى الحجهء سال 1313 تأليف شده است و آن را دوست و داماد فرصت - شادروان محمد القدسى الحسينى الشيرازى - المكنى به ابو على - در سال 1314 هجرى شمسى به تحرير درآورده است . فرصت خود در زندگينامه‌اش - كه به سال 1333 به چاپ رسيده است - مىنويسد : « . . . آثار عجم را به اسم آن مرحوم [ نظام السلطنه ] نمودم و . . . پس از تأليف آن كتاب ، در بمبئى به طبع رسيد . . . « 2 » » بنابر اين چاپ آثار عجم ، در زمان حيات فرصت در بمبئى در سال 1353 قمرى - كه معمولا روى جلد چاپهاى سنگى آمده است - صورت گرفته است . و مرحوم شعاع الملك نيز در ماده تاريخ خود كه به سال 1313 شمسى سروده است ، سال اتمام تأليف و شروع طبع كتاب را 1313 مىداند « 3 » . فرصت در سال 1322 ، در كتاب نحو و صرف خط آريا مىنويسد كه پس از طبع و نشر آثار عجم ، اشتباهاتى در آن يافته است . بنابر نسخه‌هاى چاپى موجود ، چاپ اول كتاب در مطبعهء نادرى ، در بندر معمورهء بمبئى ، در ربيع الثانى سال 1353 هجرى قمرى به انجام رسيده است و چاپ دوم آن ، به اهتمام عبد الله طهرانى ، در محرم سال 1354 ه . ق . در چاپخانهء نادرى بمبئى انجام يافته

--> ( 1 ) . آثار عجم ، ص 422 . ( 2 ) . ديوان فرصت ، زرين قلم ، ص 117 . ( 3 ) . آثار عجم ، ص 593 : از پى اتمام تأليف و شروع طبع آن . . .